De vieringen van het
Franciscaans Milieuproject

Aanleiding: op zondag 23 maart 2003 kwam een groep van negen mensen uit Leiden naar Stoutenburg onder meer om mee te doen met onze viering. Het betreft mensen die in de katholieke parochie Petrus (Lammenschans) betrokken zijn bij het voorbereiden van woord- en communiediensten (zeg maar een mis zonder priester). Ik vond het spannend om met hen uitvoerig na te praten over de vredesviering die ze zojuist hadden meegemaakt.
Hun vragen en opmerkingen hielpen me trefwoorden te vinden voor de eigenheid van de Stoutenburgse vieringen. Ik werd me toen ook weer bewust dat de viering zijn eigen dynamiek volgt vanuit verbondenhei met het leven dat we hier leiden.

1. Ingebed gebed.

Waarom baden jullie niet?
Ik vind het goed om af en toe expliciet te bidden, maar deze viering was voor mij van begin tot einde eigenlijk een lang (smeek)gebed. Het begon in de Naam van de Barmhartige en Vredelievende en eindigde met het visioen van vrede, ontleend aan de belofte van de Eeuwige.
Het onderscheid tussen bidden en leven is kleiner geworden. We hebben wel eens gezegd ons leven en werken is "eredienst". Nou, zo zal het lang niet altijd zijn, maar het is wel een feit dat bij ons leven en vieren veel directer in elkaars verlengde liggen. Zeker in deze vredesviering die we hielden vlak na het begin van de aanval op Irak.
Globaal gezegd: ons leven is een bidden, dat we af en toe expliciet onder het teken van de biddende en vierende gemeenschap stellen. (Zoals de meditatieruimte staat voor de focus van de spiritualiteit in ons project en de huiskamer voor de gemeenschappelijkheid. Terwijl spiritualiteit en gemeenschappelijkheid kenmerken zijn voor ons hele leven).
Opmerkelijk dat bijna de helft van de groep het ook zo had ervaren.

2. De bijbel van ons leven

Jullie lazen niet uit de Bijbel.
Meestal nemen we een bijbeltekst van die zondag als uitgangspunt voor de vieringen. Soms de tekst uit het Oude Testament, soms uit de brieven van de apostelen, soms het Evangelie, soms een zinsnede, soms zelfs maar één woord. De meeste leden van de communiteit vinden het mooi om aan te sluiten bij de feesten en teksten van de grotere kerkgemeenschap. Het gebeurt echter ook dat we (=de twee voorbereiders) vinden dat die teksten onvoldoende aanknopingspunten bieden; te ingewikkeld; te ver van ons leven vandaan e.d. Dan voelen we ons vrij om te vieren vanuit een verwoording van datgene waarmee wij bezig zijn. De geschiedenis van de Eeuwige houdt niet op bij het laatste Bijbelboek, maar wordt nog steeds geschreven waar mensen reflecteren op zijn Aan- of Afwezigheid, in onze tijd.

Dat neemt niet weg dat het belangrijk is teksten uit de traditie te lezen, omdat die ook openbreken naar het grotere geheel, naar de héle geschiedenis en de héle wereld. Door voor "eigen teksten" te kiezen loop je gevaar jezelf en het Heil in je eigen beperkte wereld op te sluiten. Dat is beslist niet de bedoeling.

3. Geen voorganger die het voor ons doet

Ik heb een grote onderlinge betrokkenheid ervaren. Dat kan alleen in een kleine groep!
Dat klopt. Toen onze vieringen met Kerstmis zo veel toeloop kregen dat die onderlinge betrokkenheid er onder ging lijden, zijn we met die grote vieringen gestopt. De keuze om iedereen erbij te betrekken leidt tot deze beperking.
Maar er zit meer aan vast. Omdat we geen priester hebben (konden vinden) hebben we onze eigen manier van vieren moeten ontwikkelen. Het is dan ook een element dat duidelijk samenhangt met het leken-karakter van de viering.
Omdat we met een kleine groep waren hebben gewoon eens een keer geprobeerd het thema te bespreken in drietallen. Dat bleek zo waardevol dat we het sinds die tijd (bijna) altijd doen. Daar kan geen preek tegenop.

4. Eén-voud van thema en vorm

We hebben de viering ervaren als een groot gebed met één centraal thema.
Ja, dat staat nogal in contrast met de vieringen die ik zelf meemaak in parochies, waar je tekst na tekst krijgt, gebed na gebed, impuls na impuls. Omdat we niet op die kerkelijke vieringen hoeven te lijken hebben we kunnen kiezen voor de één-voud, zoals we die ook beleven in onze andere meditaties. Eén thema waar we op doorgaan met teksten, liederen en dansen.

5. Stilte om te verdiepen en te rijpen

Stilte neemt een belangrijke plaats in ...
Dat hangt samen met de een-voud. Het geeft het thema de gelegenheid te landen in je hart en in je ziel en daar zijn werk te doen. We geloven in de weldadige werking van de stilte, zoals ook een goede preek een bevruchtende werking kan hebben. Het zou een aardig experiment zijn te onderzoeken of die stilte vóórdat we met elkaar in gesprek gaan, kwaliteit toevoegt aan de uitwisseling. Wij denken dus van wel. Bovendien geldt voor ons: als de mensen zwijgen kan God spreken. Wil je zijn gefluister horen, dan moet het stil worden.
Stilte neemt dan ook een belangrijke plaats in ons samenzijn, zeker op de meditatietijden.

6. In verbondenheid met de natuur

Meditatie bij de paddenpoel: contact maken met het water.

Gaan jullie altijd naar buiten?
We gaan niet altijd naar buiten. Het is ook niet altijd zo dat we de verbondenheid met de natuur een uitdrukkelijke plaats geven in de viering. Het hangt er van af of het bij het thema past en of het bij de voorbereiders opkomt. Op zich is dat wel iets, die verbondenheid met de natuur waar we meer op willen focussen.

Van de andere kant vragen sommige vieringen een concentratie van aandacht die je buiten de meditatieruimte gemakkelijk verliest. Het bos biedt ook verschillende "kathedralen" en bij de paddepoel hebben we een meditatieruimte, zoals er ook een medicijnwiel in het bos ligt, en een spiraal. Het verschil tussen binnen en buiten is niet dat het één heiliger is dan het andere. De keuze voor binnen of buiten wordt bepaald door het antwoord op de vraag of de viering ermee gebaat is.

Algemeen ...

... kunnen we vaststellen dat we in onze zondagse viering een manier van vieren hebben gevonden die heel dicht aan tegen ons leven ligt. Verder heeft de viering zijn eigen dynamiek kunnen volgen, waarbij de traditie meespeelt in tekst en zang en onze eigen ervaringen met vormingswerk e.d. in de (speelse) vormgeving van de vieringen.
We komen er bijna altijd rijker uit dan we er in gingen, en dat is best wel bijzonder.

Guy Dilweg, 25 maart 2003

›› Interview met een bezoekster
›› Foto´s van een Lenteviering

gd; februari 2007