Netwerk Religie en Natuur & Milieu

Networking on Religion, Nature & Environment

B. Natuur, milieu en christelijke traditie

De met een asterix (*) gemerkte items zijn juli 2002 of bijgewerkt. Een eventuele latere update staat na de tekst tussen haakjes.

B.1. In Nederland.

B.1.1. Werkgroep Kerk en Milieu.*

Deze werkgroep was oorspronkelijk een werkgroep van de Raad van Kerken. De werkgroep is inmiddels ondergebracht bij Oikos (B.1.11).
Door de werkgroep werd/wordt het volgende materiaal ontwikkeld:

• brochure ; 'Over kerk en milieu'
• brochures 'Begaanbare wegen', 'Armoede en milieu in ontwikkelingslanden', 'Energie: de toekomst onder ogen zien';
• (gratis) kwartaalblad 'Kerk en milieu';
• (gratis) liturgisch materiaal, met name bij de christelijke feestdagen;
• 'Bloeien of broeien' - brochure over het broeikaseffect;
• 'Interne milieuzorg in kerkgebouwen', met checklist;
• 'Bondgenoten in Gods schepping' (zie A.1.1);
• 'Om de aarde' - samenvatting beleidsplan (1996-2000) van de werkgroep;
• posters (Len Munnik);
• 'Een goed idee begint bij jezelf', brochure met korte beschrijvingen van de prijsvraag 'Kerk en Milieu belicht';
• Naar een groene kerk! Handreikingen voor een kerkelijk milieubeleid.
• Van tuin om de kerk naar Hof van Lof.

B.1.3. Project Kerk en Milieu; leren voor een duurzame samenleving in Gelderse kerken.*

Per adres Stichting HEMAG, Arnhem
Doel:

• het ondersteunen en onderhouden van het netwerk Kerk en Milieu
• bevorderen en stimuleren van milieubewustzijn in de kerken
• streven naar ontwikkelen van milieubeleid in kerken

• een jaarlijkse netwerkdag en verslag
• 3 nieuwsbrieven in het jaar
• cursuswerk:
• Theologie en Milieu; een cursus van 2 a 3 bijeenkomsten in het voorjaar en een studiemiddag in het najaar rond een actueel milieuthema in relatie tot theologie en ethiek
• cursus 'Liturgie, bloemwerk en creativiteit' i.s.m. Tini Brugge drie maal in het jaar in de Advent, Vastentijd en Paastijd
• netwerkgids

B.1.4. Bezinningscentrum Vrije Universiteit.*

Hier vinden regelmatig studieuze bijeenkomsten plaats, ook welke betrekking hebben op het raakvlak van natuurwetenschap en levensbeschouwing. Uit deze bijeenkomsten komen vaak ook publicaties (boeken) voort.
Bezinningscentrum Vrije Universiteit,
De Boelelaan 1105,
1081 HV Amsterdam,
020-4445670 (fax 020-4445680)
Website: www.bezinningscentrum.nl

B.1.5. Titus Brandsma Instituut, Nijmegen.

In dit centrum voor karmelitaanse spiritualiteit houdt men zich van tijd tot tijd ook bezig met 'milieuspiritualiteit'. Zo werd ten behoeve van een cursus over dit thema een uitvoerige documentatie samengesteld, die werd verwerkt in een reader over dit thema en in een artikel van Kees Waayman (Speling, 1994/4). Helaas is aan dit waardevolle documentatiewerk geen verder vervolg gegeven, het bleef bij deze gelegenheid.
Aanwezig materiaal:

• Speling-nummers over 'Milieuspiritualiteit' (1994/4), 'Thuis in de kosmos?' (1990/4), 'Heel de schepping, behoed de natuur', ook over andere godsdiensten (1989/4) en 'De natuur, wat stelt zij voor?' (1987/1)
• reader 'Milieuspiritualiteit'

B.1.6. Multidisciplinair Centrum voor Kerk en Samenleving (MCKS)

B.1.7. Werkgezelschap Atomium.*

Dit 'werkgezelschap voor vragen betreffende geloof en natuurwetenschap' is een informeel beraad van mensen uit verschillende disciplines, waaronder theologie, filosofie en verschillende natuurwetenschappelijke en technische disciplines. Lid zijn onder andere Hans de Knijff, Willem Drees, Eddy Weeda, Kees Both. De groep komt twee keer per jaar enkele dagen bijeen en bestudeert en bespreekt o.a. gemeenschappelijke lectuur.
Voor ons van belang als bron: mensen, informatie. Atomium heeft verbindingen met de European Society for the Study of Science and Theology (ESSAT).
Adres: Werkgezelschap Atomium,
p/a Wim Kleisen,
Händellaan 12,
7522 KM  Enschede.
Tel +31 (0)53-4330311.
E-mail: wkleisen@ncrvnet.nl.

B.1.8. Werkgroep 'Zorg voor de Schepping' van de Katholieke Raad voor Kerk en Samenleving (KRKS).

Opgeheven 1 april 2004.
Aanwezig materiaal: Tweede Signalement van de werkgroep Zorg voor de Schepping. Harry Geerts (red.). Maakbaarheid, macht en matigheid. Nijmegen, 1998.
Adres: Postbus 11062,
5200 EB s' Hertogenbosch.
Tel. 073-6146617.
Fax 073-6136447.

B.1.9. Radboudstichting.*

Wetenschappelijk Onderwijsfonds
Verzorgt bijzondere leerstoelen filosofie vanuit een rooms- katholieke achtergrond aan de universiteiten (René Munnik in Twente, Wil Derkse in Eindhoven, etc.).
Voor ons belangrijk als bron: met name mensen die mee kunnen denken over natuur, milieu en christelijke levensbeschouwing.
Verspreidt enkele keren per jaar een zeer lezenswaardige nieuwsbrief.
Aanwezige materialen:

• Jaarverslag 1997
• Informatiemap
• tekst Alfrinklezing 1998: De andere dimensie. Intellectuele cultuur en religie

B.1.10. Thomas More Academie.*

Het samenwerkingsverband van de KU Nijmegen, de KU Tilburg, de Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht, Radboudstichting, het KSGV, Thijmgenootschap, VKMO en KIM. De KU Nijmegen verleent de Academie gastvrijheid.
De Academie ontwikkelt en organiseert in heel Nederland lezingenreeksen en
symposia over de filosofische en theologische dimensies van actualiteiten in wetenschap, politiek en cultuur. Dit gebeurt op eigen initiatief, in samenwerking of in opdracht van derden. Doel hiervan is het informeren van
hoger opgeleiden over recente ontwikkelingen op het terrein van levensbeschouwing. De neerslag van deze activiteiten is te vinden in de Academiereeks, het Dagblad Trouw en diverse tijdschriften.
Postadres: postbus 32,
6500 AA  NIJMEGEN
Bezoekadres: Erasmusplein 1, kamer 19.05,
6525 HT  NIJMEGEN
Telefoon: (024) 361 55 55;
Fax: (024) 361 20 41
E-mail: info@ThomasMore.nl
Website: www.ThomasMore.nl

B.1.11. OIKOS, een oecumenische ontwikkelingsorganisatie

opgericht door kerken en kerkelijke organisaties. Doel is het stimuleren van nadenken over vraagstukken van internationale gerechtigheid en het op gang brengen van processen van verandering, in de richting van initiatieven die gericht zijn op duurzame ontwikkeling in het Zuiden. Men doet dat d.m.v. onderzoek, uitbrengen van publicaties en AV-producties, geven van cursussen en voeren van actie. Men richt zich op kerken, kerkelijke instellingen en groepen in Nederland. Tot de thema's die OIKOS aan de orde stelt behoren: 'Duurzame productie en consumptie' en 'Economie en maatschappij'. De relatie tussen sociale rechtvaardigheid op wereldschaal en milieu komt daarbij nadrukkelijk aan de orde.
Recent is OIKOS verrijkt met de overkomst van versc hillende organisateis en personen die werkzaam zijn op het terrein van geloof/spiritualiteit en milieu:
• de Werkgroep Kerk en Milieu (Zie B.1.1.)
• Christiaan Hogerhuis en Jaap van der Sar, voormalige medewerkers van Kerk en Wereld .

OIKOS participeert in de internationale campagne 'Jubilee 2000', geïnspireerd door het bijbelse beginsel van het Jubeljaar en gericht op een éénmalige schuldsanering van onbetaalbare schulden van de armste landen in het Zuiden.
In Hoevelaken woont OIKOS-medewerker Gert de Gans. OIKOS is gevestigd in Utrecht.
Oikos verspreidt periodiek een nieuwsbrief.
Aanwezig materiaal: nieuwsbrieven 'Oikos Nieuws'
Adres: OIKOS,
Postbus 19170,
3501 DD Utrecht,
030-2319424 (fax 030-2364903).
Bezoekadres: Mariahoek 16/17, Utrecht.
E-mail: oikos@stichtingoikos.nl

B.1.12. Campagne 'Economie: ‘Een zaak van geloven'

van de Raad van Kerken in Nederland en DISK. Voorzitter van de stuurgroep was Hans van Munster o.f.m. Deze campagne over 'Geloof en economie' werd afgesloten op de kerkendag, april 1998. Het is echter de moeite waard kennis te namen van de gedrukte materialen. Het ziet er naar uit dat de kerken zich tot de belangrijkste critici van het neoliberale economische denken ontwikkelen, waar anderen (bijv. PVDA en CDA) het laten afweten.
Aanwezige materialen:

• MagazinE 'Dienst aan het leven'
• Geloofsbrief en handreiking bij 'De keerzijde van de economische medaille
• Campagnekrant nr. 5

B.1.13. Landelijk Missionair Collectief.

Een netwerk van mensen die op grond van het Evangelie 'culturele ongehoorzaam' willen zijn en willen oefenen met een levensstijl die meer gericht is op rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid. Geven publicaties uit en organiseren regionale groepen. Is wat noodlijdend, helaas.
Aanwezige materialen: Wat kan ik er zelf aan doen? Het groene huishoudboekje, diverse deeltjes
Adres: Bureau LMC, Laan van Nieuw Oosteinde 73A, 2274 GA Voorburg.

B.1.14/ 15  Stichting Aardewerk - christelijke stichting voor goed rentmeesterschap.

Aardewerk is ontstaan uit een fusie tussen twee christelijke milieuorganisaties, namelijk stichting Zwaluw en vereniging De Hof van Heden, met name werkzaam in resp. de Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt) en de Nederlands Gereformeerde Kerken en. Al sinds 1995 werken deze twee samen en de fusie is daarvan een logisch gevolg: krachten worden gebundeld. Aardewerk wil vanuit haar grondslag, de Bijbel, met name christenen stimuleren in hun zorg voor de schepping en voor elkaar. Zij gaat bij de realisatie van haar doelstelling uit van de visie, dat de herstelde relatie tussen God en mensen zichtbaar wordt in concrete zorg voor elkaar en de schepping: de rentmeesters-gedachte. Deze visie is uitgewerkt in het visie- en beleidsdocument ‘Zicht winnen’.

Kerkelijke gemeenten en groepen kunnen ondersteund worden. Ook worden kampen georganiseerd.
In 1998 namen beide organisaties het initiatief tot het formuleren van een Christelijk Ecologisch Appel, dat door vele organisaties onderschreven werd. In 2001 werd in het verlengde hiervan het Christelijk Ecologisch Netwerk opgericht.
Adres: Emmalaan 113,
2405 GC Alphen a.d. Rijn.
Tel. +31 (0)172-471885,
E-mail: info@aardewerk.nl 

B.1.16. Oecumenisch Netwerk Kerken en Landbouw.*

Het netwerk heeft als doel de kerkelijke betrokkenheid op de vragen van mensen binnen land- en tuinbouw te vergroten, door methodische ondersteuning van het provinciale, regionale en plaatselijke werk.
De werkgroep valt onder de Raad van Kerken en heeft als doelen de inhoudelijke bezinning en het ontwikkelen van contacten met de landelijke politiek en de landbouworganisaties. Beide activiteiten worden goed op elkaar afgestemd, en omvatten ook de relaties tussen landbouw, natuur en milieu en geloof.
Het netwerk organiseert een jaarlijkse netwerkdag Kerken en Landbouw en andere activiteiten en geeft een nieuwsbrief uit. Ze verzorgde materiaal voor de zondag van de arbeid “Werken aan voedsel”, een themabrochure en een Handreiking vaoor liturgie en gesprek. Deze worden uitgegeven door het landelijk bureau DISK, Noordermarkt 26, 1015 MZ Amsterdam. Tel. 020-6228505;
E-mail: disk@wxs.nl
Website: www.disk-arbeidspastoraat.nl

Aanwezig materiaal:

• Nieuwsbrieven Kerken en Landbouw
• tekst lezing 'Kerken en landbouw: een gespannen verhouding?'

B.1.17. KU Nijmegen.*

Deze universiteit heeft het COPERNICUS-handvest ondertekend en daarmee aangeven zich in te willen zetten voor een duurzame samenleving. In dat kader werd in mei 1998 door het Universitair Centrum Milieuwetenschappen, in samenwerking met het Katholiek Studiecentrum aan de universiteit een duurzaamheidsdebat georganiseerd, met als titel 'Duurzaamheid en levensbeschouwing'. Ook werd een boek uitgebracht met de titel 'Het milieu als offerplaats' (uitg. Damon, Best, 1998). Inmiddels draait het programma D.O. op volle toeren.
Adres: Universitair Centrum voor Milieuwetenschappen KUN
Toernooiveld 1, A 2044,
6525 ED Nijmegen.
Tel. 024-3652091.
Contactpersoon Irene Dankelman
E-mail: irened@sci.kun.nl
Website: www.kun.nl/duurzaamheid

B.1.18. Solidaridad**

De interkerkelijke ontwikkelingsorganisatie Solidaridad is een gezamenlijke activiteit van kerken in Nederland. In het algemeen bestuur van Solidaridad zijn vertegenwoordigd de Rooms-Katholieke Kerk, de Samen op Weg kerken en enkele kleinere kerken zoals de Oud-Katholieke Kerk, de Doopsgezinde Broederschap en de Remonstrantse Broederschap. Namens deze kerken ondersteunt Solidaridad projecten in Latijns Amerika en verzorgt voorlichting over ontwikkelingen in Latijns Amerika binnen en buiten de kerken.
De belangrijkste thema's voor Solidaridad zijn: duurzame economie en fair trade;
maatschappijopbouw en mensenrechten; en vernieuwend pastoraat, ethiek en cultuur. Binnen alle programma's is veel aandacht voor onze relatie met het Zuiden, biologische landbouwproductie en spirituele bronnen van inheemse volken.
Adres: 't Goylaan 15,
3525 AA Utrecht,
tel: 030-27 20 313,
fax: 030-27 20 194.
e.mail: info@solidaridad.nl;
website: www.solidaridad.nl

** (bijgewerkt 29 mei 2009)

B.1.19. Cisterziënzer Abdijen 'Lilbosch' en ‘Maria Toevlucht’*

Er bestaat een organisatie 'Religieuzen rond de Landbouwproblematiek', participerend in het Oecumenisch Netwerk Kerken en Landbouw (B.1.16). Verschillende kloosters leven van de landbouw en proberen dat op een natuur- en milieuvriendelijke wijze te doen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de trappisten in Echt en Zundert. De abdij in Echt is in 1999 aangewezen als regionaal voorbeeld-project voor agrarisch natuurbeheer.
Aanwezig materiaal:

• boekje 'Abdij Lilbosch. Staande in een traditie van 900 jaar'.
• themanummer Natuurhistorisch Maandblad over 'Lilbosch/Haeserlaarsbroek'.

B.1.20. Studentenpastoraat LUW

(en internationale poot: Crossroads). Organiseerde in 1994 in Wageningen de conferentie 'Agriculture and Spirituality'. Een van de contactpersonen: Ruurdtje Boersma. Hebben veel contacten op het terrein van landbouw en spiritualiteit. Vanuit de centrale plek van de tuin op het Franciscaans Milieuproject lijken landbouw en voedsel belangrijke aangrijpingspunten.
Adres: Hollandseweg 1, 6706 KN Wageningen. Tel. 0317-482663

B.1.21. Henk Kieft, Coen Reintjes en Bertus Haverkort, bureau ETC/Compas*

Bertus Haverkort en Henk Kieft zijn werkzaam bij de ETC-Ecoculture, adviesbureau voor duurzame landbouw en maatschappelijke verantwoordelijkheid wereldwijd. Zij hebben grote interesse in maatschappelijke, culturele en spirituele aspecten van duurzaam beheer van de aarde en hebben daarin diverse projecten ontwikkeld en in uitvoering.
Coen Reijntjes is werkzaam bij de stichting ILEIA voor duurzame landbouw en huist ook in ETC.

Adressen.
• Bertus Haverkort, ETC/Compas, Postbus 64, 3830 AB Leusden. tel +31 33 4326000
b.haverkort@etcnl.nl.
• Henk Kieft, ETC/Nederland, Postbus 64, 3830 AB Leusden. tel +31 33 4326024
pr. Hessenweg 106, 6741 JR Lunteren. tel +31 318 486414
h.kieft@etcnl.nl
• C.Reijntjes, ILEIA, p/a/ ETC, Postbus 64, 3830 AB Leusden. tel +31 33 4326000
c.reijntjes@ileia.nl

B.1.22. Ruurdje Boersma.

Mede-organisator van het congres 'Agriculture and Spirituality' (zie noot 3). Publiceerde o.a. 'Spiritualiteit en heelheid van de schepping', in: Wending, jrg. 44 (1989), nr. 2.
Adres: Lawickse Allee 62, 6707 AK Wageningen. Tel. +31 (0)317-416062

B.1.23. Jan Boersema.*

Projectdirecteur Ministerie van VROM en senior medewerker bij het Bezinningscentrum van de Vrije Universiteit (VU) en tevens bijzonder hoogleraar bij het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) van de VU. Promoveerde in 1997 op een theologisch proefschrift 'Thora en Stoa over mens en natuur. Een bijdrage aan het milieudebat over duurzaamheid en kwaliteit', Baarn: Callenbach.
Adres: P. Buysstraat 17,
2334 CH Leiden.
Tel. +31 (0)71-5152622.
Tel. VU: Tel. +31 (0)20 - 4445675
E-mail: j.boersema@dienst.vu.nl

B.1.24. Jaap van der Sar.*

Zie B.1.11 Oikos.

B.1.25. Agnes Grond.*

Milieufilosoof en redacteur van de Bazuin. Redactielid van het blad Vol Zin.

Publiceerde 'Moeder natuur en haar recalcitrante dochters. Een feministische stem in het milieudebat', Utrecht, Jan van Arkel, 1998. Zie ook C.1.20

Adres: de Savornin Lohmanlaan 4, 1981 CB Velsen-Zuid. Tel +31 (0) 255 535469.
E-mailadres: petitgrond@hetnet.nl

B.1.26. Henk Tieleman.

Decaan theologische faculteit Universiteit Utrecht. Publiceerde o.a. 'Economie als bal-masqué', heeft zich ook bezig gehouden met de economisch-antropologische achtergronden van milieuvragen.
Adres: Faculteit der Godgeleerdheid, Heidelberglaan 2, 3581 CS Utrecht. Tel. +31 (0)30-2531853

B.1.27. Bernard Rootmensen.

Studentenpastor Amsterdam. Schreef o.a. 'Veertig woorden in de woestijn', 'Oases in de woestijn' en 'Waar het op aankomt' (alle uitgegeven bij Meinema, Zoetermeer).
Adres: Aart van Neerweg 13, 1191 EC Ouderkerk a.d. Amstel. Tel. +31 (0)20-4963950.
E-mail: brootmen@dds.nl.

B.1.28. De Gaarde, Werkplek voor Ecologie en Spiritualiteit.*

De Gaarde, een initiatief van Elly Verrijt (medische missiezuster) is een leerplek voor ecologische spiritualiteit. Samen zoeken naar wegen om in onze tijd goed met onze  bedreigde Aarde om te gaan. Mensen van goede wil worden uitgenodigd om samen te werken aan duurzame gemeenschappen, gebaseerd op respect voor de natuur, gerechtigheid in ecologische zin, nieuwe waarden en spirituele vernieuwing. De Gaarde is een leerplek waar iedereen leerling is in de school van de Aarde en haar processen.

De Gaarde wordt gesteund en mogelijk gemaakt door de Medische Missiezusters en haar vrienden en gedragen door een groeiende kring van mensen die op velerlei manieren hun bijdrage geven.

De Gaarde biedt een programma aan van kortere en langere leertrajecten rond zingeving, heelheid en integriteit van de Schepping.

Er is ook professionele geestelijke en psychotherapeutische begeleiding  beschikbaar evenals de mogelijkheid om de eigen spirituele levensthema in eigen loopbaan te verhelderen. 

Er zijn enkele logeerkamers beschikbaar voor mensen die gebruik willen maken van deze plek voor retraite, studie verlof, e.a. persoonlijke groei- en bewustwordingsprocessen. Het is ook mogelijk om voor korte tijd mee te leven en mee te werken.

De oprichtster van De Gaarde, Elly Verrijt( 1944) heeft een achtergrond in land- en tuinbouw en werkte in Indonesië als voedingsdeskundige. Daarna jaren van opleiding, werk en ervaring  in geestelijke begeleiding en psychotherapeutische begeleiding. Omdat het inzicht groeide dat de crisis van de Aarde en van de ziel één zijn, verdiepte zij zich verder in eco-therapie en eco-psychologie en raakte vertrouwd met ecologische spiritualiteit en theologie. Zij bracht een aantal maanden door in Genesis Farm (zie B.24) en werkt in De Gaarde samen anderen aan meer bewustwording m.b.t. de ecologische crisis als kans tot transformatie en genezing.
Adres: De Gaarde,
Molenhoefstraat 7,
5071 RL Udenhout.
Tel en fax +31 (0) 13 5335846.
E-mail: ellyv.mmz@antenna.nl

B.1.29. Bert Blans.

Verbonden aan de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht en bijzonder hoogleraar filosofie vanwege de Radboudstichting in Wageningen. Publiceerde o.a. 'De natuur van de aandacht' (over contemplatie, natuur en milieu), inaugurele rede Wageningen, 1991.
Adres: Meester Enschedeweg 14, 2111 EB, Aerdenhout.
Tel. +31 (0)23-5245862.

B.1.30. Ilse Bulhof .*

Was laatstelijk Radboud-hoogleraar in Leiden. Publiceerde o.a. over 'Hermeneutiek van de natuur'(in het boek 'De mens als tekst') en 'Solidair met de natuur'(Academische Rede KTUU).
Adres: Magdalenastraat 26, 3512 NH Utrecht, tel. +31 (0)30-2310837.
E-mail: ibulhof@planet.nl

B.1.31. Egbert (prof.dr.ir. E.) Schuurman.

Bijzonder hoogleraar Reformatorische Wijsbegeerte in Wageningen, Delft en Eindhoven en lid Eerste Kamer voor de RPF. Ontwerpt bijbelse criteria voor duurzaamheid. Publicaties o.a. 'Crisis in de landbouw' (inaugurele rede Wageningen, 1987)en >Geloven in wetenschap en techniek= (Buiten en Schipperheim, Amsterdam, 1998).
Adres: Karel Doormanstraat 7, 3621 JV Breukelen. Tel. +31 (0)346-262479.

B.1.32. Herman Verbeek.*

Priester en pastor, oud-lid van het Europees Parlement voor de Groenen. Publiceerde o.a. 'In boerenhanden' (Kok Agora), 'Boerenbelangen" (Kok Agora), 'Economie als wereldoorlog' (Kok Agora), 'Tegen de tijdgeest' (Dabar Luyten) en diverse bundels met liederen, waaronder 'Getijden' (Dabar-Luyten).
Adres: Ubbo Emmiussingel 15, 9711 BA Groningen. Tel. +31 (0)50-3135759.

B.1.33. EKO-groep Keizersgrachtgemeente, Amsterdam.*

De EKO-groep probeert ecologische drijfveren in de mens te vinden om vanuit de christelijke geloofstraditie tot een emotioneel alternatief te komen voor het eenzijdig economisch vooruitgangsdenken. De groep doet dit d.m.v. diensten, elkaar aan te spreken, ecologische schrijfacties zoals "earth alarm" van Milieudefensie (www.milieudefensie.nl/earthalarm/) en in de natuur te wandelen.
Adres: Jaap Harlaar,
Lorentzkade 134, 2014 CC Haarlem.
Tel. +31 (0)23-5248023.
E-mail: jharlaar@cca.vu.nl.

B.1.34. Ekklesia, Den Haag.

Basisgemeente met jarenlang een actieve EKO-groep. Deze is onlangs opgeheven, niet omdat men het niet meer belangrijk vond of om andere negatieve redenen, maar omdat men vond dat het zozeer geïntegreerd was in de hele basisgroep dat het (zeker voorlopig) niet meer nodig was. In vieringen en rondetafelgesprekken komt de thematiek regelmatig aan de orde.
Er zijn personele verbindingen met 'Aardewerk' (zie C.1.1.).
Adres: voor dit facet kan men zich het best in verbinding stellen met Joke Visser, 2e Van Blankenbergstraat 122, 2517 HG Den Haag. Tel. +31 (0)70-3461988/3463788.

B.1.36. Birgit Verstappen,

werkzaam bij het Diocesaan Pastoraal Centrum van het Bisdom Breda. Promoveerde op een proefschrift over kosmologie, theologie en ecologische crisis, in het bijzonder in de theologie van Sally McFague: Ekklesia van leven, een aanzet tot een discussie tussen theologische kosmologie en bevrijdingstheologie. Boekencentrum, Zoetermeer 2000. Is lid van de Werkgroep 'Zorg voor de Schepping' van de KRKS (zie B.1.8).
Adres: Arendlaan 41, 5022 AS Tilburg. Tel. +31 (0)13-5363405.
E-mail: bir.verstappen@planet.nl.

B.1.37.Hans de Knijff.

Oud-hoogleraar dogmatiek en ethiek Utrecht, voorzitter van Atomium (zie B.1.3) en werkt mee aan Kerk en Milieu Gelderland (zie B.1.3). Publiceerde 'Tussen woning en woestijn. Milieuzorg als aspect van christelijke cultuur' (Kampen: Kok).
Adres: prof. dr. H.W. de Knijff, Dorpsstraat 11a, 6991 HD Rheden. Tel. +31 (0)26-4955379.

B.1.38. Ellen van Wolde.*

Is hoogleraar uitleg van het Oude Testament. Publiceerde o.a. 'Verhalen van het begin', over het begin van Genesis (Baarn: Ten Have). Daarin ook aandacht voor de relatie God - mens - natuur, ook in andere culturen. Is betrokken bij het wereldwijde "Earth-Bible"-project, waarin men probeert bijbelse teksten die altijd eenzijdig mens-betrokken gelezen zijn meer vanuit een kosmologisch perspectief te lezen.

Aanwezig materiaal:

• folder project 'The Earth Bible. Reading the Bible from the Perspective of the Earth;
• The Earth Bible Project. Guiding Principles for an Ecojustice Hermeneutic;
• The Earth Bible Project: Progress Report, January 1999;
• The Earth Charter - ontwerp voor een 'universele verklaring van de rechten van de aarde', naar analogie van de 'universele verklaring van de rechten van de mens'.

B.1.39. Hans-Dirk van Hoogstraten.

Theoloog, tot voor kort verbonden aan de theologische faculteit van de KU Nijmegen.
Publicaties o.a.:

• Geld en geest, een inleiding in de milieu-ethiek (Kok, Kampen)
• Een levensbeschouwelijke kijk op een levensbedreigende situatie, in de bundel: 'Het milieu als offerplaats' (Damon, Best, 1998).

B.1.40. Hendrik-Joost van Soest.

Promoveerde in 1996 in Kampen op een proefschrift 'Welk is het voortreffelijkste schepsel op aarde? De interpretatie van een omstreden bijbelse voorstelling in het 19e en 20e eeuwse Nederland (Delft: Eburon). Behandelts het zogenaamde gebod om de aarde te onderwerpen uit Genesis 1:26-28 (het 'dominium terrae') en hoe men daarmee in de loop der tijd omging.
Adres: Burg. Van der Voort van Zijplaan 112, 3571 VZ Utrecht. Tel. +31 (0)30-2717644.

B.1.41. Gerrit Maneschijn.

Was hoogleraar aan de VU en in Kampen. Schreef het boek 'Geplunderde aarde, getergde hemel. Ontwerp voor een christelijke milieu-ethiek' (Baarn, Ten Have, 1988).
Adres: Prof. Dr. G. Maneschijn, Parmentierlaan 29, 1185 CV Amstelveen. Tel. +31 (0)20-6415893.

B.1.42. Erik Borgman.

Theoloog, verbonden aan het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving. Houdt zich ook bezig met de relatie tussen christelijke spiritualiteit en natuur. Leverde een bijdrage in de lezingenreeks 'Aarde mijn aarde', in Haarlem (zie B.1.6.) De lezing is opgenomen in het boek “Grond onder onze voeten” (Zie B.1.6.).
Adres: DSTS, Postbus 9103, 6500 HD Nijmegen. Tel. +31 (0)24-3564666.

B.1.43. Cath. Halkes.*

Emeritus hoogleraar theologie aan de K.U. te Nijmegen, waar zij als eerste de bijzondere leerstoel ‘Feminisme en Christendom’ bezette.
Haar denken over de machtsongelijkheid tussen vrouwen en mannen en de relatie daarvan met de kloof tussen natuur en cultuur beschreef zij in het boek ‘ …… en alles zal worden herschapen. Gedachten over de heelwording van de schepping in het spanningsveld tussen natuur en cultuur, Ten Have, Baarn, 1989. Deze visie werd verdiept in het boek ‘Oorsprong en einder. Cultuurkritische overwegingen vanuit vrouwenstudies theologie’, Ten Have, Baarn, 1995.
Adres: Vossenlaan 13, 6531 SB Nijmegen.

B.1.44 Peter Osendarp.

Sinds 1997 werkzaam als arbeidspastor in het Bisdom Breda en en lid van de Stuurgroep Landbouw en Pastoraat West Brabant en van de begeleidingsgroep Oecumenisch Netwerk Kerken en Landbouw. Was van 1992 tot 1995 als vormingswerker en theoloog werkzaam in Chili.Publiceerde daar rond 1995 het boek “El Profeta, La Mujer y El Pozo del Agua Viva”  (de Profeet, de Vrouw en de Bron van Levend Water). Hij beschrijft daarin de zoektocht en theologische kosmologie in het Centro de Educacion y Reflexion Popular in Santiago. Eind 1999 publiceerde hij ‘Toekomst voor Landbouw en Platteland: een sociaal-economische en culturele toekomstverkenning’.  Als arbeidspastor en praktisch theoloog is hij bezig met de samenhang en wisselwerking tussen sociaal-economische ethiek en milieu-ethiek in de agrarische sector.
Werkadres: Kerkwerve 2, 4873 CJ Etten-Leur. Tel. +31 (0)76-5032408

B.1.45. Dr Leo van der Tuin.*

Universitair docent Praktische Theologie Godsdienstpedagogiek. Schreef zijn dissertatie over milieueducatie: Titel 'Catechese en diakonie. Een empirisch theologisch onderzoek naar de effecten van milieucatechese op milieubewust handelen' Tilburg 1999. Is betrokken bij het E.U. Sokratesprogramma over Ecologie en Spiritualiteit'.
Materiaal: catecheseprogramma over schepping en natuur voor basisonderwijs, VO en volwassenenvorming.
Adres: Theologische Faculteit Tilburg – Afdeling Catechetiek/ Praktissche Theologie, Academielaan 9, 5037 NE Tilburg. Tel. +31 (0)13-5900640 (pr.) of (0)13-4662590 (KUB),
E-mail: L.W.J.M.vdrTuin@kub.nl

B.1.46. Jacques Schenderling.

Hervormd predikant in Varik/Heesselt (Betuwe). Promoveerde. Promoveerde op het proefschrift ‘Mens en dier in theologisch perspectief. Een bijdrage aan het debat over de morele status van het dier’, Boekencentrum, Zoetermeer, 1999.
Adres: Kerkstraat 9, 4064 EA Varik. Tel. +31 (0)344-652611

B.1.47. Tini Brugge.*

Voorheen projectleider van het project ‘De Aarde Eren’ (zie A.1.1).  Werk inmiddels freelance (onder de naam ‘Aarden’- projecten) aan ontwikkeling en ondersteuning op het terrein van christelijke spiritualiteit – natuur en milieu. Schrijf onder andere de liturgie- (kwartaal) folders van de Werkgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken in Nederland. Publiceerd tevens de brochure ‘Van kerk met tuin tot hof van lof’ – te bestellen bij de Werkgroep Kerk en Milieu (zie B.1.1) en het boek ‘Bloemen spreken in stilte’, vier bundels Aarden in geloof (lente, zomer, herfst en winter) en Bloemen geven zin, serene bloemsierkunst tussen hemel en aarde.
Adres: Kapelweg 3, 7218 NJ Almen. Tel/fax. +31 (0)575-431133.

B.1.48. Marco Roepers.

Gereformeerd predikant in Den Burg (Texel). Is landelijk actief met betrekking tot het thema ‘tuinen bij kerken’, onder andere via medewerking aan landelijke studiedagen en het maken van een Website van het ‘Platform Kerktuinen’. Daarbij wordt samengewerkt met Tini Brugge (B.1.47).
Adres: Keesomlaan 18, 1791 DC Den Burg,
E-mail: mgjroepers@hetnet.nl ,
Website: http://go.to/kerktuinen.

B.1.49. Time to Turn (TTT),*

is een samenwerkingsproject over ‘milieu en armoede’ van zeven organisaties, de Evangelische Alliantie, Christelijk Studiecentrum ICS, Dorcas Hulp Nederland, IFES-Nederland, Jeugd met een opdracht Amsterdam, Ronduit-club en TEAR-fund.
Zij wil bewustwording en gedragsverandering stimuleren op het gebied van zorg voor milieu en voor de naaste onder jongeren. Ze ontwikkelen projecten en geven een nieuwsbrief uit. In 2002 gaat TTT met anderen samenwerken in het project ‘Kerk op Groen’ om het milieubewustzijn binnen kerken en gemeenten te vergroten.
Adres: Hoofdstraat 51a, 3971 KB  Driebergen. Tel +31 (0)343-531693.
E-mail: ttt@eanl.nl
Website: www.timetoturn.nl

B.1.50. Christelijk Ecologisch Netwerk (maart 2004)

Het Christelijk Ecologisch Netwerk is opgericht in 2001, en is een samenwerkingsverband van 15 organisaties. Vanuit diverse christelijke tradities en met maatschappelijke bewogenheid worden projecten ontwikkeld om zorg voor de schepping aansprekend en praktisch te maken voor diverse doelgoepen. De maatschappelijke implicaties van het christelijk geloof voor de zorg voor natuur, milieu en dieren staat in elk project centraal.

Met de projecten van het CEN wordt bij de CEN deelnemers en in de bijbehorende doelgroepen (kerken, verenigde agrariërs, studenten, werknemers, wetenschappers, beleidsbeïnvloeders, consumenten en producenten) impulsen gegeven voor vergroten bewustwording nl. van kennis en waarden over allerlei aspecten van duurzame omgang met de schepping.

Samenwerkingspartners: Evangelische Alliantie, Contact Christen Agrariërs, Christelijke Hogeschool Windesheim, Gereformeerd maatschappelijk Vakverbond, Wetenschappelijk Instituut ChristenUnie, Studiecentrum SGP, Instituut voor CultuurEthiek, Reformatorisch Maatschappelijke Unie, Stichting Eemlandhoeve, Werkgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken in Ned. (B.1.1), Stichting Aardewerk, De Linker Wang, Diaconaal Bureau Christelijk Gereformeerd Kerken, Jongerenproject Time to Turn (B.1.49)

Het CEN project 2004: waarde(n)volle impulsen voor milieuzorg is direct gericht op voorlichting, visieontwikkeling met daaraan verbonden praktijktoepassing. Ook in 2004 wil het CEN blijven deelnemen aan het maatschappelijke debat.

mw. drs. H. Riezebos
Telefoonnummer: 033 4651969
Faxnummer: 033-4617770
Emailadres: ice@wxs.nl
Website: www.cenet.nl

B.2. In het buitenland.

B.2.1. International Consultancy on Religion, Education and Culture (ICOREC)

Manchester. Coördinator Martin Palmer, Werkt nauw samen met de Church of England en andere kerken en met het Britse Wereldnatuurfonds (WWF/UK). Publiceerde boekjes met liturgische suggesties rond Creation Festival, Harvest Festival en Advent and Ecology, etc. Verder een heel eigen netwerk binnen en buiten de christelijke kerken. Organiseerde een reeks lezingen over 'Ecology and the Christian tradition' (keltisch-christelijke traditie, russisch-orthodoxe kerk, calvinisme, etc.). Een recent project is 'The Sacred Land Project. Re-hallowing the Environment of Britain', waarbij het gaat op het laten herontdekken van plekken met een religieuze betekenis, bijv. oude pelgrimsroutes heropenen en milieuvriendelijke manieren vinden om die weer te benutten, op deze manier ook leren kijken naar en zo mogelijk weer ervaren van plekken in steden en op het platteland. Ook wordt een interreligieuze route ontwikkeld, dwars door Groot-Brittannië. Een laatste voorbeeld: het herstellen of voor het eerst inrichten van bossen bij abbeys, kerken, etc, kloostertuinen (en die biologisch beheren), wildeplantentuinen op terreinen rond de kerk en kerkhoven ('Sacred gardens'). Het project loopt van 1997-2002 en er werken veel organisaties in samen. Er werd een speciale gids voor samengesteld: 'Sacred Britain. A Guide to the Sacred Sits and Pilgrim Routes of England, Scotland and Wales' (WWF/UK, 1997).
Er wordt ook aandacht gegeven wat aan in het Westen minder bekende varianten van het Christendom, zoals de (Russisch- en Oosterse) Orthodoxie, over milieuvragen te melden hebben, in publicaties als 'Orthodoxy and the Ecological Crisis' en 'So That God's Creation Might Live'.
ICOREC heeft ook contacten gehad met de Stichting Godsdienst en Opvoeding in Hoevelaken.

Aanwezige materialen:

• boekjes met liturgische suggesties (zie boven)
• geluidsbandjes lezingenreeks 'Ecology and the Christian Tradition'
• boeken:
  • 'Dancing to Armageddon', door Martin Palmer, uitg. Aquarian/Thorsons, London, 1992
  • A Handbook in Theology and Ecology, door Celia Deane-Drummond, SCM Press, London, 1996. Een boek, met informatie en werksuggesties, op HBO/universitair niveau.

B.2.2. The Iona Commmunity, Isle of Iona, Scotland.

Opgericht in 1938 vanuit het industriepastoraat in Glasgow. Heeft zich gevestigd op het eiland Iona, waar de (van oorsprong keltisch-christelijke) abdij werd herbouwd en nu gebruikt wordt als conferentie-oord en woonplaats van een deel van de communiteit). Het gaat deze oecumenische communiteit om 'het leven van het Evangelie in de wereld van nu'. De communiteit zoekt naar 'het opbouwen van een leven in gemeenschap', waarbij werk en eredienst, gebed en politiek, het heilige en het seculiere op elkaar worden betrokken. Er zijn 200 leden (mannen en vrouwen), die voor een deel op Iona wonen, maar ook elders. Ze delen een gemeenschappelijke regel van dagelijks gebed en bijbelstudie, het ter beschikking stellen van tijd en geld, het regelmatig bijeenkomen in plaatselijke groepen en enkele keren per jaar in plenaire vergaderingen, actie (gezamenlijk en individueel) voor sociale rechtvaardigheid, vrede en milieu en zoeken tevens naar nieuwe vormen van liturgie, het opnieuw ontdekken van een geïntegreerde benadering van spiritualiteit en het stimuleren van een interreligieuze dialoog en tenslotte de ontwikkeling van een pastoraat van de genezing. Behalve leden kent men ook 1400 geassocieerde leden en 1600 vrienden van Iona. In het zomerseizoen zijn er themaweken, waaraan in principe iedereen kan meedoen. Iona is ook een pelgrimsoord, een oude heilige plaats in Groot-Brittannië.
Men staat in de traditie van de keltische kerk (zie samenvattend daarover: Anton Wessels - Kerstening en ontkerstening van Europa, Ten Have, Baarn 1993 en vooral ook het boek 'Keltische spiritualiteit' van Ian Bradley, Zoetermeer: Meinema, 1997).
Voor ons kan Iona van belang zijn vanwege de inhoud (keltische spiritualiteit, milieu verbinden met rechtvaardigheidsvragen), maar ook de manier waarop zij georganiseerd zijn in verschillende kringen (al zijn zij met velen en hebben een reeds lange geschiedenis). Tenslotte is hun liturgische, met name muzikale bijdrage van belang. Het beeld van de Heilige Geest in de keltische traditie is niet de duif, maar de wilde gans. Hun uitgeverij heet dan ook 'Wild Goose Publications'.
Aanwezige materialen:

• brochures over de communiteit, jaarprogramma, etc.
• enkele jaargangen van het kwartaaltijdschrift 'Coracle'
• boeken: 'The Earth under Threat', door Ghillean Prance en 'The myth of progress', door Yvonne Burgess

B.2.3. Christian Ecology Link (CEL).

Gesticht in 1981 is CEL (nog steeds) de enige nationale organisatie in Groot Brittannië, die probeert alle christenen van welke denominatie dan ook te verenigen 'die zich betrokken voelen bij en zich zorgen maken over de degradatie van de Schepping door de hebzucht en apathie van de mensheid.'
Men werkt samen met leerkrachten, theologen, bisschoppen, geestelijken, leken. Doelen zijn:
1. Aan kerken en individuele christenen laten zien dat zorg voor natuur en milieu een onlosmakelijk deel van hun geloof is, c.q. zou moeten zijn en hen uitnodigen/aanmoedigen om een minder destructieve en duurzamer levensstijl te ontwikkelen. Daarbij hoort ook het aanmoedigen van de ontwikkeling van een theologie en liturgie die uitdrukking zijn van de waarde, de integriteit en innerlijke samenhang van het geheel van de Schepping ('working for a greener church').
2. Het aanbieden van inzichten vanuit het christelijk geloof aan de milieubeweging, het laten horen van de stem van milieu-betrokken christenen in het publieke debat.
Om deze doelen te bereiken worden materialen geproduceerd:
-folders, pakketten, een videoband over 'How green is your chuch?'
-een tweemaandelijks tijdschrift, 'Green Christians'.
Verder worden conferenties en studiedagen georganiseerd, is er een sprekerslijst, worden er boeken verkocht en kunnen kerkelijke gemeenten en groepen een 'Christian Ecology Link Millennium Certificate' krijgen, als zij aan kunnen geven dat zij vormgegeven hebben aan tien vermelde, positieve acties voor het milieu (zie onder).
Als je dat doet heb je plezier met elkaar (als eerste genoemd!), laat je anderen zien dat de zorg voor God's wereld een christelijke verantwoordelijkheid is en zet je een eerste stap in de richting van een milieu-doorlichting ('audit') van de kerkelijke gemeente.

De tien punten zijn:

1. Het milieueffect van één activiteit onderzoeken.
2. Bidden voor mensen, acties, zorgen voor/over het milieu.
3. Tenminste één spaarlamp hebben ingedraaid.
4. Een beleidsbeslissing hebben genomen voor het gebruik van 'fair trade'-producten.
5. Ondersteunen van een natuurbeschermingsorganisatie.
6. Ondersteunen van de 'Green Transport Week'
7. Een verkoping houden van opnieuw te gebruiken goederen.
8. Meedoen met een natuurwandeling, geleid door een veldbioloog.
9. Kopen van lokaal/regionaal gekweekt/geproduceerd voedsel en andere lokale produkten.
10. Biologisch brood en dito wijn of vruchtensap gebruiken voor Avondmaal/Eucharistie.

• algemene folder CEL plus info-vel
• aflevering van het tijdschrift 'Green Christians'
 
• folder actie Millennium Certificate
• A prayer guide for the care of creation (voor elke dag van de maand een voorbede-met-informatie!)

B.2.4. Genesis Farm.

Dit centrum ontstond in 1980, toen de Zusters Dominicanessen van Caldwell (NJ) onverwachts een landgoed erfden. Als onderwijsorde stichtten ze hier 'A Learning Centre for Reinhabiting the Earth'. Ze noemen dit 'Earth Studies'. Alle mensen van goede wil, die op zoek zijn naar alternatieve manieren van waarlijk welzijn voor mens en milieu zijn hier welkom. Centraal staan de relaties tussen de gezondheid van onze wereldwijde 'commons' (=gemeenschappelijk erfgoed) van lucht, water, land en planten, dieren, ecosystemen enerzijds en de gezondheid van lokale gemeenschappen en 'bio-regio's. De benadering van Genesis-Farm is geworteld in een spiritualiteit die de aarde probeert te ervaren als een openbaring van het goddelijke geheim. De evolutionaire scheppingsvisie ('cosmic creation story') van Thomas Berry, een passionistische priester, theoloog en filosoof (met zijn compaan Brian Swimme), is daarbij een leidraad.
Daarbij zijn twee groepen van activiteiten belangrijk:

1. Een 'Community Supported Garden', waarbij mensen uit de regio aandeelhouders zijn van de tuin en groenten, fruit, etc. van de tuin betrekken, een vorm van coöperatie dus. De tuin, een grote b.d. kwekerij, wordt bewerkt door een aantal professionals, met aanvullende hulp van vrijwilligers. De eigenaars/gebruikers vormen het bestuur.
2. Scholings-/vormingsprogramma's in 'Earth Literacy', van twee-, zes- of twaalf weken. De 'Sacred Universe Story' als 'een nieuwe transformerende context voor onze levens' neemt daarbij een belangrijke plaats in.

• Exploring the Sacred Universe - de vragen 'waar kom ik vandaan?' 'wie ben ik?' 'waar ga ik heen?' in een kosmische context geplaatst.
• Het verhaal van de evolutie, inclusief de spirituele kant daarvan.
• Bioregionalisme: een weg naar duurzaamheid.
• Wijsheidstradities.

• algemene folder over de Genesis Farm
• drie folders over de tuin: algemene info, een jaaroverzicht (inclusief oogst-schema), formulier voor aandeelhouders;
 
• folder 'Earth Literacy Programs;
• 1998 Calender of Events.

B.2.5. Beulah Land.

Dit initiatief is aan verwant aan de 'Genesis Farm'. Het ligt niet ver van Pittsburgh en is gestart door een vrouw van Nederlandse herkomst (zij woont al ruim 30 jaar in de USA), een religieuze die behoort tot de 'Vrouwen van Bethanië' met een achtergrond in de psychotherapie. Zij is, zoals Genesis Farm, sterk geïnspireerd door Thomas Berry. De naam 'Beulah' verwijst naar Jesaja 64:4, waar de profeet spreekt over een toekomst waarin de mens en zijn/haar land in een relatie zullen staan die te vergelijken is met die van man en vrouw in een huwelijk. De betekenis is letterlijk: 'gehuwde, mijn geliefde vrouw'. Eerste doel van dit project (dat in 1993 startte) is herstel van de natuur op het land. Verder zoeken zij het, zoals Stoutenburg, in het bieden van gastvrijheid aan mensen die zich interesseren en/of willen inzetten voor een gezondere en meer levensvatbare wijze van bestaan voor mens, dier en plant. De tuin is daarbij een belangrijk middel. Ten dienste daarvan is ook een kleine bibliotheek in opbouw, inclusief boeken over een theologie van de natuur in de geest van Thomas Berry en over organische- en biologische bewerking van het land.

Aanwezig materiaaal:

• Earth meets spirit at Beulah Land (krantenartikel);
• The Circular (nieuwsbrief), Vol. 4, nr. 1, autumn/Winter, 1998.

B.2.6. Christian Society of the Green Cross.

'I still get excited when I find biblical teachings that directly answer modern questions. The answers are hardly ever "easy". For me this tends to confirm their rightness. I have come to accept the Bible as a guide for my life, for discerning how and where to work in the service of God'. Waarop een beschouwing volgt over de relatie tussen de profeet Amos en rechtvaardigheid, ook in milieuzaken: de armste mensen hebben het meest te lijden van vernietiging en vervuiling van de natuur. Dat wordt verder beschreven aan de hand van een casus: Een groep witte 'Creation-care'-leiders op excursie in een dominant zwarte omgeving in Tenessee en wat de mensen die daar leven ervaren aan milieuproblemen. Daar wordt dan Amos 5 bij geciteerd, waar de profeet tekeer gaat tegen het vertrappen van de arme.
Aldus het 'editorial' van het magazine 'Green Cross', Summer 1997. Het ademt, evenals het hele nummer, de geest van een radicale 'evangelical' beweging in de USA, die een letterlijk nemen van de bijbel tevens omzetten in een radicale maatschappijkritiek en een 'dwarse' levensstijl. Het doet enigszins denken aan de 'Sojourners', die ook actief waren in de vredesbeweging. De Christian Society of the Green Cross is een 'ministry' van de Evangelicals for Social Action.
Doel is het bevorderen van zorg voor alles wat God ons toevertrouwd heeft. Dat kan door:

• het bevorderen van milieubewustzijn onder Christenen, van de morele en spirituele kanten van milieuproblemen;
• het actief vormgeven van natuur- en milieubesef ('caring for creation') in de eigen geloofsgemeenschappen en gezinnen;
• meedoen met politiek lobbyen op plaatselijk, regionaal en landelijk niveau.

• exemplaar tijdschrift 'Green Cross'
• folder over het tijdschrift.

B.2.7. UK Evangelical Environmental Network.

De Britse equivalent van 'Green Cross'. Geven een nieuwsbrief uit met korte besprekingen en mededelingen, 'Creation Care'. Er zijn verbindingen met Green Cross.
Adres: UK Evangelical Environmental Network,
c/o Christian Impact, St. _Peter's Church,
Vere Street, London W1M 9HP, UK.
Tel. 0044-171-629-3615. Fax 0044-171-629-1284.
E-mail: Christian-Impact@ecunet.org.

B.2.8. Schöpfungsgemeinschaft. Ein ökumenischer Orden.

Initiatiefnemer hiervoor was met name Claus Eurich, hoogleraar massacommunicatie en schrijver van het boek 'Aufruf zu einem neuen Orden. Gemeinsam für die Schöpfung - gegen Ohnmacht und Resignation', Stuttgart: Kreuz Verlag, 1993.
Hij schetst de situatie van de wereld, onder het motto (van Martin Buber, uit 'Paden in Utopia') "Es gibt keine Rettung, nur ein Hindurch". Daarbij wordt aangesloten bij Bonhoeffer ('wereldlijk geloven', vanuit een diepe spiritualiteit en in het zoeken naar'Gemeinsames Leben') - experimenteren met nieuwe vormen van gemeenschappen, van nieuwe levensvormen en leven-gevende vormen, als vorm van verzet en als oefening in een andere manier van omgaan met elkaar en met de natuur. Hij noemt dat 'Gottes neue Dörfer'.
Uit dit initiatief kwam in 1994 een 'orde' voort, van mensen met verschillende christelijke achtergronden, vrouwen en mannen, jong en oud, alleengaand en in gezinsverband levend, etc. Er zijn geen hiërarchische verhoudingen, taken worden voor een bepaalde periode verdeeld, over centrale vragen beslist de hele gemeenschap mee. Men komt enkele keren per jaar samen als hele gemeenschap, om de zorg voor elkaar vorm te geven, evenals de gemeenschappelijke spiritualiteit te oefenen, ervaringen uit te wisselen en aan gezamenlijke problemen te werken. Het is een verspreid levende gemeenschap, waarvan de leden zich samen bezinnen op wat zij in hun eigen leef- en werkomgeving kunnen doen om hun roeping vorm te geven. Men hoopt dat hieruit ook nieuwe communautaire leefvormen zullen voortkomen. Er wordt tevens gewerkt aan de vorming van regionale groepen. De gemeenschap is erkend als vereniging tot algemeen nut, wat belangrijk kan zijn bij het verwerven van fondsen voor projecten. Er wordt van uitgegaan dat landelijke en regionale bijeenkomsten door elk lid bijgewoond zullen worden (tenzij ...).
Men noemt zich 'orde' om aan te geven dat het niet vrijblijvend is. Er is een voor ieder bindende leefregel (zie onder), die mensen met elkaar verbindt en helpt om in het dagelijks leven vorm te geven aan geloven (met name ook via contemplatie en gebed). Tegelijkertijd geeft ieder op een eigen manier vorm aan de leefregel en ervaringen daarmee worden uitgewisseld. Niemand wordt uitgesloten. Via een aantal kennismakingsweekenden kan men de gemeenschap leren kennen en vervolgens een jaar het 'noviciaat' ingaan. Dat jaar wordt de eigen motivatie nader onderzocht, een eigen weg en taak binnen de gemeenschap gezocht, geoefend met de leefregel. Daarbij is er een vorm van intervisie. Men verbindt na dat jaar zich voor een bepaalde tijd met de gemeenschap en mocht het zo zijn dat het niet meer gaat of dat men een andere weg meent te moeten gaan, dan kan men (eventueel tijdelijk) afscheid nemen.
"Sinn unserer Gemeinschaft liegt nicht darin, Menschen zu binden, sondern sich zu Gott und zu sichselbst zu befreien und sich auf diesem Weg mit anderen zu verbinden".

Leefregel:

1. Wij verstaan onszelf als deel van de algemene, op Jezus Christus betrokken kerk en zien onszelf daarom als oecumenische gemeenschap. Wij wenden ons toe naar de hele schepping en zoeken naar eigentijdse vormen van genezing vanuit de kracht van een scheppingsspiritualiteit. Daarbij oriënteren wij ons op Franciscus van Assisi.
2. Wij streven naar een leven in EENVOUD.
3. Wij streven naar een levenswijze die gebonden is aan de stem van het GEWETEN en het HOREN naar de stem van God
4. Wij streven naar een levenswijze in de geest van het NIET KWETSEN EN VERWONDEN.
5. Wij streven naar een levenswijze in de geest van ZUSTER- EN BROEDERLIJKHEID.
6. Wij streven naar een levenswijze in CONTACT MET DE CHRISTELIJKE KERKEN.
7. Wij streven naar een LEVEN IN DANKBAARHEID.

• brochure (18 blz.) 'Schöpfungsgemeinschaft. Ein ökumenischer Orden'. Münster, 1997
• boeken Eurich:
   • Aufruf zu einem neuen Orden. Stuttgart: Kreuz Verlag, 1993.
   • Die Kraft der Sehnsucht. Kontemplation und ökologisches Engagement. München: Kösel Verlag, 1996.

B.2.9. European Christian Ecological Network.

Het initiatief voor dit netwerk ontstond in Graz, tijdens de Tweede Europese Oecumenische Conferentie (1997). Participanten zijn de Conferentie van Europese Kerken en de verzamelde (r.k.) bisschoppenconferenties van Europa, ARGE (Oostenrijk), Öko Schweiz, de Werkgroep Kerk en Milieu, e.a.
Contactpersoon in Nederland namens de Werkgroep Kerk en Milieu is Marijke van Duin, Hectorstraat 14, 1076 RR Amsterdam. Tel/fax +31 (0)20-6714329
Tot en met het jaar 2000 is Tini Brugge (zie A.1.1) contactpersoon voor de Franciscaanse Beweging, in samenwerking met de werkgroep 'Zorg voor de Schepping' van de KRKS.

Aanwezig materiaal: Overzicht contacten.
Homepage: http://webzonel.co.uk/www/srtproject/srtpage3.htm.
Webmaster is Donald Bruce (zie B.2.10).
Adres: Secretariat ECEN, Rüdiger Noll, Conference of European Churches,
150 Route de Ferney, CH 1211 Geneva 2.
Tel. +41-227916469. Fax. +41-227916227.

B.2.10. Society, Religion and Technology Project

Dr. Donald Bruce.
Adres: John Knox house, 45 Hugh Street, Edinburgh, Scotland.
Tel. 00131 556 2953. Fax 00531 556 7478.
E-mail srtsot@deal.pipex.com.

B.2.11. World Council of Churches Climate Campaign

Deze campagne t.a.v. het probleem van de snellle klimaatveranderingen wordt gecoördineerd door David Hallman, adres zie onder. In Nederland is Jaap van der Sar (Oikos B.1.11.) bij conferenties in het kader van deze campagne betrokken (zie B.1.24). In 1997 zijn de resultaten van deze campagne door de Raad van kerken aangeboden aan minister De Boer. Internationaal gebeurde dit door een delegatie van de wereldraad aan het presidium van de in december '97 gehouden 'Kyoto-conferentie'.
Adres: David Hallman, c.o. United Church of Canada,
3250 Bloor St. W., Etobicoke, Canada M8X 2Y4. Tel. +146 231 5931.
E-mail: dhallman@weg.net

B.2.12. North American Coalition for Christianity and Ecology

Deze organisatie heeft als doelen:

• Op een effectieve manier benaderen van het grootste morele probleem van onze tijd - onze voortdurende vernietiging van de Aarde.
• Het onderwijzen van eerbied voor de schepping van God, in het besef dat mensen niet losstaan van de natuurlijke wereld.
• Christenen brengen tot een liefhebbende relatie met de Aarde, ondersteunen van de vorming van regionale 'earthkeeping ministries'.
• Zorgen voor informatie en andere materialen voor de studie van thema's in de context van bijbelse theologie en hedendaagse natuurwetenschap.
• Bevorderen van partnerschap tussen kerken en andere organisaties die betrokken zijn bij vragen van ecologie en sociale rechtvaardigheid.

B.2.13. National Religious Partnership for the Environment

De kathedraal van St. John the Divine (episcopal) in New York staat bekend als 'groene' kathedraal, met als centrale persoon deken James Park Morton. Het is een belangrijke bron voor 'eco-justice'-liturgie. Dichters en componisten worden actief uitgenodigd om muzikale expressies te geven van ecologische thema's. Zo werd er een 'Mis voor de 21e eeuw' geschreven, die eerst de hele wereld rond gaat en uitgevoerd door en voor mensen uit verschillende culturen, voordat hij in 1999 in New York in première gaat. In 1987 werd een Missa Gaia uitgevoerd, in de kerk en in de Grand Canyon. Sindsdien wordt deze mis elk jaar in de kerk opgedragen in oktober, als onderdeel van het Franciscus-feest.
Er werd ook een pakket uitgegeven voor levensbeschouwelijk/ kerkelijk vormingswerk: 'God's Earth, Our Home', inclusief aandacht voor eco-liturgie. De organisatie is een van de grootste in zijn soort en bereikt 50.000 geloofsgemeenschappen in de USA (volgens een bericht in HN Magazine, 27/2/99).
Adres: Cathedral of St. John the Divine,
1047 Amsterdam Avenue, New York, NY 10025, USA.
Tel.+1-212-3167441, Fax +1-212-9327341,
E-mail: nrpe@nrpe

B.2.14. Earth Ministry - Connecting People with the Creation

Ontstaan in 1992 vanuit de Episcopal Church in net Noordwesten van de USA, met name in de staat Washington. Al spoedig werd dit verbreed tot een oecumenische opzet. Doel is "het helpen van individuen en gemeenschappen bij het beter leren kennen van God door het verdiepen van de relaties met al Gods schepselen. Wij geloven dat door deze ervaring ons persoonlijk leven en onze cultuur getransformeerd zullen worden: een eenvoudiger levensstijl, zorg voor natuur en milieu, rechtvaardigheid voor alle schepselen ('eco-justice') en een wereldbeeld waarbinnen de schepping gezien wordt als openbaring van God [naast de 'bijzondere openbaring' waarvan de bijbel een neerslag vormt, KB]. Samen kan dit leiden tot een herontdekking van de vitaliteit van het christelijk geloof".
Doelen voor individuen zijn:

• ontwikkelen spiritueel besef: respect, dankbaarheid, compassie en gebed;
• theologische ontwikkeling ('theological literacy'): verdieping bronnen binnen de christelijke traditie over de relatie met de schepping;
• ecologische ontwikkeling ('ecological literacy');
• een eenvoudige levensstijl;
• transformatie van het eigen leven en werken aan verandering van de samenleving; participeren in een gemeenschap.

• vorming en toerusting: cursussen (hiervoor werden curricula ontwikkeld, zie onder), lezingen (o.a. door Sally McFague en John Cobb), actie en reflectie;
• excursies in de natuur, soms verbonden met contemplatie;
• gemeenteopbouw en natuur- en milieuzorg in parochies en gemeenten;
• vernieuwing van eredienst en liturgie;
• participatie in acties 'naar buiten', lokaal, regionaal en landelijk, met het oog op veranderingen in samenleving en cultuur, met als waarden rechtvaardigheid, zorg, verzoening, samenwerking.

• een maandelijkse nieuwsbrief voor pastores en ander kader;
• een tijdschrift - 'Earth Letter' - dat vijf keer per jaar uitkomt; een eenvoudig en tegelijkertijd fraai vormgegeven blad, met langere en zeer lezenswaardige artikelen (o.a. over 'Het lied van de stenen', geschreven door een geoloog; Children, God and Nature; over bevolkingspolitiek; reflecties op individuele ervaringen; John Cobb over 'God and Creation at Christianity's Center'; acties rond de tabaksindustrie,; voeding en spiritualiteit, etc.; daarnaast steeds mededelingen, brieven van lezers, een kalender van komende activiteiten (o.a. over de jaarlijkse Franciscusviering) en een gedicht;
• andere publicaties, waaronder cursusmaterialen ('curricula') over 'Simplicity as Compassion: Voluntary Simplicity from a Christian Perspective' en 'Food, Faith and Sustainability: Environmental, Spiritual, Community and Social Justice'. Beide lijken mij zeer de moeite waard om nader kennis mee te maken.

Het initiatief in Seattle heeft aanleiding geven om ook elders zoiets op te zetten, o.a. in Michigan.

Aanwezig materiaal:

• vier afleveringen van 'Earth Letter', waaronder een themanummer over 'The Spirituality of Gardens';
• folder 'What is 'Earth Ministry and what does it do?'
• lijst van eigen publikaties;
• 'Curricula and Resource Guide'.

Overige lijsten

(update november 2004)