Aarde, mijn aarde - Workshops in de geest van Joanna Macy

De pijn die verbindt

Op deze pagina vindt u

1. De inleiding op de tweedaagse
2. Een voorbeeld van geraakt worden
3. De benadering van Joanna Macy
- De spiraal van transformatie
a. Erkennen van de pijn
b. Zien met nieuwe ogen
c. Doorgaan
d. Dankbaarheid

Inleiding op de Tweedaagse

“What we most need to do, is to hear in ourselves the sound of the earth crying.” Thich Nhat Hanh

‘Wij bevinden ons op een kritiek moment in de geschiedenis van de aarde’, zo opent de preambule van de Earth Charter. Als gevolg van onze productie- en consumptiepatronen, is een grootschalige vernietiging van natuur en milieu, het uitsterven van diersoorten en uitputting van hulpbronnen gaande. Naast de economische crisis, is er ook sprake van een ecologische crisis.

“Tot aan het einde van de vorige eeuw leefde elke generatie met de stilzwijgende zekerheid dat er nog vele generaties na hen zouden volgen. Iedereen ging er, zonder zich iets af te vragen, van uit dat haar/zijn kleinkinderen later over dezelfde Aarde zouden rondlopen, onder dezelfde hemel. Wij zijn die zekerheid kwijtgeraakt. Dat verlies, onmeetbaar en mateloos, is de essentiële psychologische werkelijkheid van ons tijdsbestel’’, aldus Joanna Macy.

Hoe gaan we om met de ecologische crisis en de onzekerheid over ons voortbestaan? Velen van ons voelen een grote bezorgdheid, maar ook een minstens even grote machteloosheid: ik denk erover na, maar wat kan ik doen? Mijn acties – de trein nemen in plaats van de auto en de thermostaat op 19 graden - zijn als druppels op een gloeiende plaat. Wanneer we de situatie volledig tot ons laten doordringen, dan zou dat ons kunnen verpletteren, zo vrezen we. Om onszelf te beschermen zijn we geneigd onze gevoelens over de toestand van de aarde te onderdrukken en ons niet meer te laten raken. In deze staat van psychische verdoving schuilt echter een gevaar, namelijk dat we geneigd zijn om alles op zijn beloop te laten.

Heb je wel eens stilgestaan bij je gevoelens over wat er verloren gaat op de aarde? Wanneer werd je er voor het laatst door geraakt? In deze 24-uurs-bijeenkomst op Stoutenburg gaan wij gezamenlijk op zoek naar ons geraakt zijn. Daarin schuilt namelijk tevens een grote bron van passie, visie en daadkracht. We doen dit met behulp van “Het Werk dat de Verbinding Herstelt” van Joanna Macy. Dit werk houdt een proces in, dat vier fases kent, te weten:

1. Dankbaarheid,
2. Eren van onze pijn om de wereld,
3. Zien met nieuwe ogen en
4. Verder gaan.

Bij elke fase horen concrete oefeningen, die we met elkaar gaan doen.
De bedoeling is om de deelnemers een procesmodel aan de hand te doen om door de ecologische crisis heen te gaan en van daaruit tot passie, visie en lef (daadkracht) te komen. Dit indachtig de uitspraak van Martin Buber: “Es gibt keine Rettung, nur ein Hindurch.” 

Annelies Henstra

Hoe kan mijn pijn aan de schepping mij in verbinding brengen?

Inleiding door Annelies Henstra bij de workshop

Orang Oetans.

Een paar jaar geleden was ik in Indonesië. Ik bezocht een opvang voor Orang Oetans in de jungle op Sumatra en het was voor het eerst dat ik deze dieren in het (half) wild zag. Ik was erg onder de indruk, wat een prachtige, onroerende en grappige dieren. Hun vurig gekleurde vacht stak zo mooi af tegen het groen.

Terwijl ik toekeek hoe ze geduldig gevoerd werden door hun Indonesische verzorgers, voelde ik opeens een zware druk op mijn borst en een brok in mijn keel. Op dat moment realiseerde ik me dat de laatste dagen van deze unieke bosmensen mogelijk, waarschijnlijk, zijn geteld. Het besef van hun moeizame overlevingsstrijd en mogelijke uitsterven deed me werkelijk pijn.

Pijn voor de wereld

Dit verhaal is een voorbeeld van wat Joanna Macy `pijn voor de wereld’ noemt. Er zijn talloze voorbeelden, want pijn voor de wereld is in ieder van ons aanwezig, als een onderstroom. De vorm verschilt van mens tot mens, de essentie is hetzelfde. Wáár je speciaal door geraakt wordt (dieren, mensen, bomen, water) en hoe je geraakt wordt (verdriet, angst, woede, machteloosheid) kan verschillen, maar waar het uiteindelijk op neerkomt is dat het een vorm van pijn voor de wereld is. De algemene neiging is om deze pijn te onderdrukken, het niet te willen voelen. Ik zapte bijvoorbeeld heel snel door als ik onverwacht in een natuurfilm belandde. Natuurfilms eindigen meestal met de boodschap dat de natuur bedreigd wordt, en ik wilde de onrust, de verontwaardiging en de pijn die dat bij mij teweeg bracht gewoon niet voelen. Snel door naar een feel good movie.  

Hoe kunnen we omgaan met deze pijn voor de wereld?

De kern van de boodschap van Joanna Macy

is dat we deze pijn moeten erkennen en eren

1. Het is goed nieuws! als we pijn voor de wereld voelen
2. Het betekent dat je hart geraakt wordt
3. Het betekent dat je geeft om andere levende wezens en met hen mee-lijdt, helemaal los van je ego of je eigenbelang
4. Dat is de betekenis van compassie, een van de grootste spirituele deugden
5. Pijn maakt de contouren van ons hart voelbaar en dat is véél groter dan we denken: het omvat ook de orang oetans in Indonesië.
6. Uiteindelijk is deze pijn een uitdrukking van onze onderlinge verbondenheid met alle leven.
7. Door de pijn te erkennen en te ervaren wordt de verbinding met het leven hersteld
8. Dit is de innerlijke transformatie die nodig is om de omslag te maken naar een duurzame samenleving.
9. Deze innerlijke transformatie is een van de belangrijkste voorwaarden voor (of aspecten van) een werkelijk duurzame samenleving, die het leven ondersteunt i.p.v. vernietigt.

De spiraal

1. Erkennen en eren van de pijn is een van de fases in het (transformatie)proces. Dit proces kan worden gezien als een spiraal. Pijn is daarbij geen eindstation maar een doorgang! >>
2. De volgende fase is Zien met nieuwe ogen. We ervaren onszelf niet meer als afgescheiden, maar als onderling verbonden. >>
3. De laatste fase is Verdergaan of doorgaan. In deze fase wordt een brug geslagen van de nieuwe visie naar de rol die we kunnen spelen in ons dagelijkse leven om een duurzame samenleving te creëren. >>
4. De spiraal begint en eindigt met Dankbaarheid. Het in herinnering roepen van het besef, dat het leven je gegeven is, een kostbaar geschenk, en dat leven zelf een wonder is. >>

Annelies Henstra

1. Erkennen en eren van de pijn - De emotie mandala

“Durf de pijn te voelen om je passie te voeden”, zei Jan Huijgen gisteravond.
Deze sessie willen we wijden aan de emoties die in ons leven als het gaat om ons leven, het leven, de schepping.
Je hebt er misschien al mee te maken gehad bij het voorbereiden van je huiswerk. De ervaring leert dat we vaak geen ruimte durven geven aan die emoties. We zijn bang dat ze gaan overheersen, ons het leven belemmeren. En daarom leven we er vaak langs heen of duwen we ze weg.
In deze sessie willen we proberen een andere kwaliteit van die emoties te gaan beleven,
namelijk dat ze een kracht zijn of een kracht kunnen worden als we ze durven toelaten.

Dat is best spannend.

Om het voor jou niet té spannend te maken hebben we deze manier van werken aangepast. Je kunt steeds zelf bepalen hoe ver je gaat. Ik ga dat uitleggen

Je ziet hier op de vloer een midden en vier voorwerpen, Samen vormen ze de emotie mandala.
De steen staat voor de angst, die je kunt voelen  als het over de ontwikkelingen in de wereld of het milieu gaat. Ik ben bang voor wat ons te wachten staat; ik ben bang dat het niet goed afloopt met ons en de aarde.

Het volgende voorwerp zijn deze dorre bladeren. Zij staan voor verdriet. Reageert de een met angst op wat er gebeurt, een ander kan er zo intens verdrietig om worden. Als ik tot me door laat dringen wat er aan de hand is, word ik zó verdrietig.

Een derde emotie is de woede. Dar staat deze stok voor. Het is niet de bedoeling dat je daarmee gaat slaan. Hij staat als teken van je kwaadheid die in je leeft en die opgeroepen wordt door de ontwikkelingen in de samenleving en het milieu. Ik voel zoveel woede over de manier waarop mensen de wereld kapot maken.

En dit vierde quadrant is gewijd aan de leegte, de machteloosheid, het niet meer weten. Daar staat deze lege schaal voor.  Ik weet niet hoe het verder moet, ik zie geen uitweg.

Zo hebben we hier vier voorwerpen die symbool staan voor vier van onze emoties met betrekking tot de schepping. Je voelt misschien meteen al weerstand om je met zo’n emotie te verbinden, door haar in jezelf te ontdekken en toe te laten. Dat kan. En misschien is die weerstand zo groot dat je liever niet meedoet met deze werkvorm. Voel je vrij. De uitnodiging is echter om dat eens uit te gaan proberen en ik zal je uitleggen hoe we dat gaan doen.

We komen straks allemaal aan deze kant zitten en kijken rustig naar de mandala. En als het goed voelt voor je, sta je op en ga je verkennen welke emotie het meest bij je past. Dat kun je gaan ervaren door rond de mandala te lopen. Je voelt dan vanzelf welke emotie op dit moment het sterkst bij je is. Probeer dan ook voor jezelf te ontdekken hoe intens die emotie is. Is die heel intens en wil je er daarom ver vandaan blijven, of kun je dicht bij komen en het voorwerp van die emotie misschien zelfs even in je handen houden?

Als je dat voldoende hebt onderzocht, ga je aan de overkant zitten.
Er kunnen prima meerdere mensen tegelijk aan het onderzoeken zijn. Als je liever niet meedoet, dan is dat ook prima. Loop dan rustig naar de overkant en ga daar ergens zitten.

Als iedereen aan de overkant terecht is gekomen, gaan we in vier kleine groepen uitwisselen over je beleving van die emotie. Ook degenen die meteen naar de overkant zijn gegaan doen daar aan mee. In dat gesprek gaan we niet discussiëren. Het wordt een eerbiedig luisteren naar wat ons op welke manier zo diep raakt als het over de schepping gaat. Poets je emotie en die van de ander niet weg door te troosten of door tegenwicht te bieden. Laat het er maar eens zijn en deel dat met elkaar. De uitdaging is om echt zelf even stil te staan bij de emotie van jou en van de ander.

Kortom: kom aan deze kant, loop rond, bepaald de sterkste emotie en de heftigheid (dichtbij of veraf) , ga naar de overkant en wissel straks uit in de kleine groep. We nemen voor het geheel ruim een half uur de tijd.

2. Seeing with New Eyes.

We zijn snel aan de gang gegaan met de eerste oefening, Systems Games. Die was verrassend en leuk: rondlopen en steeds dezelfde afstand bewaren tot twee mensen die in stilte gekozen waren. Op die manier maak je een ecosysteem inzichtelijk; ook daar veranderen relaties voortdurend en hangen ze van elkaar af.  Ik moest de oefening wel goed uitleggen, alleen een keer met woorden beschrijven was niet voldoende, op verzoek van Annelies en anderen heb ik hem eerst  gedemonstreerd. Toen begreep iedereen het en verliep de oefening vlot. Na een tijdje verzocht ik Jan en Guy om stil te staan om te kijken wat voor effect dit had op de dynamiek van het geheel. Bij terugvragen na afloop hadden niet veel mensen verschil gemerkt, al zou de zaak volgens Joanna Macy snel moeten stokken. Al met al was dit vooral een goede warming-up voor de oefening daarna.

De tweede oefening - Widening Circles - was weer vooral intellectueel. Doel was om een 'issue' vanuit meerdere standpunten te bekijken. Ik had bij de uitleg even moeite om een goede vertaling van 'issue' te zoeken, totdat Guy het woord 'project' aanreikte (dank!). Mensen formeerden groepjes van 3, verspreid in de zaal. Er was ruimte genoeg. In 4 rondes bespraken ze om beurten hun project, iedere keer vanuit een ander perspectief: van henzelf, van de 'tegenpartij', van een niet-menselijk wezen, en van iemand uit de toekomst (ca. 2050) . Daarna evalueerde men. Ikzelf was vooral bezig de tijd in de gaten te houden, met een klokje en mijn telefoon. Dat was leuk en belangrijk, maar het is jammer dat ik de inhoud als procesleider moest missen!
De sfeer kwam sereen over, iedereen was heel serieus bezig met het onderwerp, was positief en betrokken (helaas hoorde ik later dat een deelnemer dat anders beleefde en meteen daarna vertrok, maar dat had uitsluitend met deze persoon zelf te maken). Tijdens de lunch konden we verder doorpraten over de 'projecten' en heb ik heel wat opgestoken.

Kortom: geslaagd, vooral dankzij de opzet van het geheel en het intensieve denk- en discussiewerk dat aan de tweedaagse vooraf ging. Geeft weer moed voor een vervolg.

Cathrien de Pater

3. Tales of Power - Doorgaan

Groepjes van twee, drie of vier deelnemers kozen voor bezinning op en vormgeving van het laatste segment "doorgaan " van de Joanna Macy cyclus hun favoriete plek op  het Stoutenburg terrein. Een plek waar je  kon aarden om te verhalen.
De vragen waarmee de groepen op pad gestuurd werden luidden:
a. Wanneer werd jouw mededogen met de schepping geraakt? En wat doe je met die geraaktheid? ( deze vraag was als
"huiswerk " van tevoren verstrekt)
b. Heb je voorbeelden (of voornemens) hoe je  de cyclus " dankbaarheid/  pijn/ zien met nieuwe ogen" in je eigen leven een vervolg hebt gegeven( of wilt vormgeven)?
Voor zover was na te gaan ,is vooral de eerste vraag uitvoerig aan de orde gekomen. Duidelijk was dat de deelnemers zeer geïnteresseerd waren in elkaars verhalen. Die riepen soms kritische vragen op, maar vooral ook veel herkenning ( en konden - in alle bescheidenheid - uitgroeien tot ware "kracht-verhalen ").
 Uit de verschillende reacties zijn wel enkele algemene lijnen te herkennen:
a. de eerste bewustwording van het wel en wee van de schepping was vaak een individuele, persoonlijke  aangelegenheid, meestal in de jeugd beleefd
b. de grote zorg voor de toekomst van de aarde werd meestal pas ontwikkeld op wat latere leeftijd, opgeroepen via de media, door lectuur, beelden, acties, rapporten van conferenties enz.
c. voorbeelden van "kleine acties " voor meer duurzaamheid en milieubewust leven waren voor veel gesprekspartners eigenlijk te vanzelfsprekend om hier aan elkaar te noemen. Bij "grotere "acties werd beklemtoond hoezeer je elkaar nodig hebt om het uit te houden en door te gaan...de kracht en bemoediging van het collectief.
d. bij veel deelnemers was sprake van spirituele en/of religieuze inspiratiebronnen in de zorg voor en het welzijn van de aarde.

Tegen het einde van deze verhalenronde moest de Stoutenburg klok nadrukkelijk geluid worden om de gesprekken - voorlopig - te beeindigen. Aarde, mijn aarde ..."  is immers een verhaal zonder einde.

Jan de Valk

4. Dankbaarheid ..

... is de start en het resultaat van het transformatieproces. Deze fases werden vooral beleefd en gevierd in de meditaties, de maaltijden en de viering.

>> Terug naar de Inleiding
>> Door naar Jan Huijgen
>> Lees ook: Vaclav Havel over Hoop.

     

guy dilweg 4 juni 2009